عامر صلاَح شفیق
سلاَو با وه گیان بۆ یه پیت ده ڵێم با وه گیان ؟
چو ن تۆ بو یته سه به بى پێگه یاندنى گیانى من وه هه رگیانى منیشه ده بىَ به قوربانى بۆ تۆ:
با وه گیا ن ده زا نم منت خۆش ده وىَ "وه خۆ شه ویستى تۆ بو به ندى كر دم له نێو چوار دیوا رێكدا!؟
ئا خ:نه زانى ؟!
جەبار سابیر
گەر شیعر بۆ هاتنء سروشێکی بان مرۆیی بێت، کەتا ئێستایش زۆر کەس بڕوایان وایە، ئەوا بۆ چیرۆکء رۆمان ئەمە تەواو پێچەوانەیە. ئەم دووە بەپێچەوانەی شیعرەوە دەبێت مرۆڤ بۆیان سەرکەوێت نەک چاوەڕێی هاتنە خوارەوەیان بێت. چوون شیعر بەتایبەت لەکۆندا کەمتر پێویستی بەڕۆشنبیریء خوێندنەوەی بەردەوام هەبووەو هەیە، بەڵام چیرۆکء بەتایبەت تر رۆمان پێویستییەکی زۆریان بەخوێندنەوەی بەردەوامء پاشخانێکی رۆشنبیری گەورە هەیە. هەمیشە قسەیەکی (گابرێل گارسیا مارکیز)ی رۆماننووسی کۆڵۆمبیم بیردەکەوێتـەوە کەدەڵێ
ڕامانێک لە ڕۆمانى "فرانسیسکۆس قەدیسى من"
وتم با لەم دەرو لەم کۆیەدا ئانآ سکونەت کەم
وتى عاشق دەبآ هەر دەربەدەربآ کۆبەکۆ بڕوا
"مەحوى"
ئەوەى ڕۆمانى (فرانسیسکۆس قەدیسى من)ى خوێندبێتەوە تێدەگا کە ئەم ڕۆمانە چ ئاشنایبەتییەکى گەورەى لەگەلڕ ئەو دێڕە شیعرەى مەحویدا هەیە کەدەڵێ:
وتم با لەم دەرو لەم کۆیەدا ئانآ سکونەت کەم
وتى عاشق دەبآ هەر دەربەدەربآ کۆبەکۆ بڕوا
بەشێویەک ڕآ بەخۆم ئەدەم کە بڵێم ئەو شیعرە ناوەڕۆکى گوشراوى هەموو ڕۆمانەکە پێک دەهێنێت، ئەوەش بەشتێکى ئاسایى دەزانم لە (شارى پڕ شۆرى ئەدەبدا) کە دوو گەریدەى ڕووحانى
لهئهدهبی پهخشانی کوردیدا ڕۆمانهکانی بهختیار عهلى دیاردهیهکی ناوازهو تایبهتن ، ههندێک تایبهتمهندیان ههیه کهئهشێـت وهک دیاردهیهکی جیاکارو دهگمهنی ناو ئهدهبی داستانی کوردی تهماشاى کهین. لهناوه دهگمهن وکهموێنهکانی کهسایهتیهکانیهوه، تائهگاته زمانه شیعریه جوان و ناسکهکهى، یان ههڵبژاردنی کارهکتهرهکانی لهمرۆڤه پهراوێزکهوتوو لهبیرکراوهکانی کۆمهڵگا. بهمهش بهختیار سهرکهوتو بووه لهدروست کردنی شێوازێکی تایبهت بهخۆى کهجیاى ئهکاتهوهه لهئهدهبی پهخشانی کوردی پێش ڕۆمانی مهرگی تاقانهى دووهم. کهم نوسهر ئهتوانێت ئاوا دهنگی خۆى جیاکارو تایبهت کات لهناو ئهو پاشخانهئهدهبیهى که پشتى پێ ئهبهستێت. دروستکردنی شێواز و زمان و جیهانی تایبهتی داهێنراو ئاستێکی باڵاى گهشهکردنی عهقڵى و خهیاڵگهیه کهههمیشه کهمینهیهکی زۆرکهمی ئهدیبان ئهتوانن پێی بگهن. ڕۆمانی شارى مۆسیقارهسپیهکان بهههمو ئهو تایبهتمهندیانهیهوه کهئهکرێـت بهتایبهتمهندیهکانی ئهدهبی بهختیار ناودێرى بکهین
ههفتهی رابردوو لهرێورهسمێكی گهورهدا خهڵاتی ساڵانهی رهخنهگران و نوسهرانی ئازاد كه پێكهاتبوو لهچهندین بهش و بڕگهی جیاجیا دابهشكران.
لهبهشی ڕێزگرتن لهكارو بهرههمی ناودارێكی ئێرانی ئهمساڵ(عهلی ئهشرهف دهرویشیان) چیرۆكنوس و رهخنهگری گهورهی كوردستانی رۆژههڵات دهستنیشانكرا وهك تهنها كاندیدێك بۆ وهرگرتنی خهڵاتی ناوبراو، ئهمه لهكاتێكدایه كه عهلی ئهشرهف لهخراپترین ههل و مهرجی تهندروستیداو لهیهكێك لهنهخۆشخانه گهورهكان لهژێر چاودێری وردی پزیشكاندایه، بهڵام بهغیابی خهڵاتی رێزگرتن لهگهورهترین چیرۆكنوسی ئێران بهخشرایه عهلی ئهسرهف.
باس لێوە کردن و قوڵبوونەوە لەشیعرەکانى عەبدوڵا پەشێوى شاعیردا ئەو ڕاستیەمان بۆ دەردەخات کە پەشێوى شاعیر خاوەنى پەیامێکى بەهێزى ڕەخنەگرانەى ڕاستیە ،کە خۆى هەمیشە لەکۆڕەکاندا دەرى بڕیوون منیش وەکو شەیداى شیعرەکانى پەشێوى شاعیر بەباشم زانى کەمێک لەسەر ئەو پەیامە ڕاستگۆیانە بڕۆم کە پەشێو لەشیعرەکانیدا دەری بڕوون بەرامبەر دەسەڵاتى کوردى ،هەروەها بەبەردەوامى ڕەخنەکانى ئاراستەى ماڵى کوردى دەکات بۆ خۆ ڕێکخستنەوە بەرامبەر بەهەموو ئەو کارەساتانەى کە لەساڵانى ڕابردوودا لە گەلە چەوساوەکەمان کەوتووە بۆیە لەم دەقە شیعریەدا خوێندنەوەیەک بۆشیعرى (سێ کورتە پامفلێت)ى پەشێو دەکەین، ،بۆئەوەى خوێندنەوەیەکى باشى بۆ بکەین خاڵەدیارەکانى ناو ئەم دەقە ئاشکرابکەین وە هەرچەندە کارێکى ئاسان نیە، بەڵام بەپێى خوێندنەوەى شیعرەکانى و بەپێى توانا هەوڵدەدەین چەمکى ئەم کورتە شیعرەى پەشێو دیارى بەکەن، لەڕووى ڕەخنەى بنیاد نەررییەوە کە بەرامبەر بە دەسەڵاتى کوردى هەیەتى لەشعیرەکەشدا گوزارشتى لێوە کردووە
ڕۆمانی (ئاناکارنینا) ی تۆلۆستۆی پایهیهکی بهرزو گرنگی له کهلهپووری ڕۆمانی کلاسیکیی ڕووسیدا ههیه، له چنینهکهیدا ڕهگهزهکانی ڕۆمانی کۆمهڵایهتی و دهروونی پێکهوه گرێ داوه، لهم ڕووهوه وتهکانی ڕهخنهگرو مامۆستای ئهدهبی ڕووسیی بهناوبانگ خرابتشنکۆ به نموونه دێنینهوه، که دهڵێت : ( سروشتی جوانی ئاناکارنینا لهوه دایه، که ڕۆمانهکه کۆمهڵێ ڕهگهزی دیاری ئهوتۆی ههیه، که وایکردووه چهند شێوهیهکی تازه له بهرههمی ڕۆماندا بهێنێتهوه کایه. بهر له ههموو شتێک ڕهگهزهکانی (دهستنیشانکردنی ڕۆمانی خێزانداری) تیا بهدی دهکرێت، بهڵام لهگهڵ ئهوهشهوه (ئاناکارنینا) تهنها ڕۆمانێکی خێزانداری نییه، بهڵکو له ههمانکاتدا ڕۆمانێکی کۆمهڵایهتی دهروونییه، نووسهر چیرۆکی پهیوهندییه کۆمهڵایهتییهکانی زۆر چاکی به وێنهکێشانی چالاکییه کۆمهڵایهتییه ئاڵۆزهکانهوه پهیوهست کردووه).
ئامادهكردن و وهرگێڕانی لهفارسییهوه سامان كهریم
پێشهكی
شیعر لهمێژوودا، وهكو چرایهك بووه كهلهتاریكیدا بۆیارمهتی خهڵكان، لهلایهن شاعیرانهوه داگیرساوهو لهوانهیه لهبهر ئهمه بێت كهشاعیرهكان بهڕێبهریش ناودهبرێن، چونكه شیعر بهشی تایبهتی ههیه لهڕێنمونی كردنی خهڵكدا.
ههروهها دهبێت ئهوهشمان لهبیر بێت كه هونهرێك بهنهمری لهنێو خهڵكدا دهمێنێتهوه كه خاوهنی ئهندێشهی بههێزو توند بێت
